Kurtuluş Savaşı öncesinde ve savaş sürecinde Lazların katkısı yadsınamaz tarihsel bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Lazları Kurtuluş Savaşına katkılarını en iyi bir şekilde şiirleriyle Nazım Hikmet betimlemiştir. Büyük ozan Nazım şiirinde Lazlar için;

...Ve çok uzak,çok uzaklardaki İstanbul Limanında,
Gecenin bu geç saatlerinde,
Kaçak silah ve asker ceketi yükleyen Laz takaları,
Hürriyet ve ümit,su ve rüzgardılar.

…Dümende ve başaltlarında insanları vardı ki
Bunlar uzun eğri burunlu ve konuşmayı şehvetle seven insanlardı ki
Sırtı lacivert hamsilerin ve mısır ekmeğinin zaferi için
Hiç kimseden hiçbir şey beklemeksizin
Bir şarkı söyler gibi ölebilirdiler…

Mısraları ile Lazların Kurtuluş Savaşındaki katılımlarını ve cesaretlerini çok güzel bir şekilde betimlemektedir. Yine Nazım Arhaveli İsmail ile ilgili yazmış olduğu şiirinde Laz takacılarını ele almakta, Şiirde Arhaveli İsmail’in silah ve cephane taşımasını çok güzel ele almaktadır. Bu şiirinde ozan,

…Elleri kanayarak çekiyor İsmail kürekleri,
İsmail rahattır. Kavgadan ve emanetinden başka her şeyin haricinde,
İsmail unsurunun içinde emanet:
Bir ağır makineli tüfektir.

…Dalgalar bir müddet daha
Yuvarlandılar teknenin altında,
Sonra deniz dümdüz ve simsiyah durdu.

…sonra, malum olmadı insanlara
Arhaveli İsmail’in akıbeti.

Şeklinde Kurtuluş Savaşında Laz takacıların nasıl cephane taşıdıklarını çok güzel bir şekilde ortaya koymaktadır.
Aynı şekilde,halk arasında söylenen türkülerimizde yer alan,

...Gidelum yali yali,
Tutaruz makriyali (*)

Deyişi Kurtuluş Savaşında Makriyalin nasıl tutulduğunu ve emperyalist işgale karşı direnildiğini anlatmaktadır.

...Of Sürmene Araklı
Biz geldik Trabzon’a
Kurtuluş Savaşında
Çalıştık canla başla.
Taka Yüklü Cephane
Trabzon’a varacak,
Düşmana rast gelirse
Takayı batıracak…

Şeklindeki türkü sözleri,Kurtuluş Savaşında Lazların katkılarını çok açık bir şekilde türküleşerek günümüze kadar geldiğini herkese göstermektedir.
Son olarak,türkülere de yansıyan,

Dünya Bakayi bize
Selam olsun Rize’ye,
Ellibeşte verilduk,
Kuvayi Milliyeye. (**)

Şeklindeki halk deyişi,Kurtuluş Savaşında ellibeş yaşlarında bile emperyalist işgale karşı Kuvayi Milliyeye yazılarak savaşa katıldıkları çok güzel bir şekilde betimlenmektedir.sonuç itibarıyla Kurtuluş Savaşında emperyalist işgale karşı Lazların gerek türkülere gerekse şiirlere girmiş bu katkıları tarihsel bir gerçeklik olarak karşımızda durmaktadır.

(*)Makriyal: Uzun ve büyük yalı anlamında Bizans ve Osmanlı dönemlerinde isimlendirilmiş,antik çağlarda Noğedi(çarşı yeri anlamında)isimlendirilmiş şimdiki Kemalpaşa Beldesi.

(**)Kuvayi Milliye:Kurtuluş Savaşında Atatürk’ün önderliğinde oluşturulan Milli Kuvvetler.

Hasan Azaklı
Emekli İlköğretim Müfettişi
Eğitimci-Yazar